Birleşmiş Milletler Etkin Arabuluculuk Rehberi’nin Uluslararası Kamu Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi

Özet

Uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözümü, Birleşmiş Milletler (BM) Şartı’nın 2/3. maddesiyle devletlere yüklenen temel bir yükümlülüktür ve Şartı’ın 33. maddesi arabuluculuğu bu yükümlülüğün ifasına elverişli araçlar arasında saymıştır. Çatışmaların karmaşıklaşması ve BM’nin barışı inşa faaliyetlerinin genişlemesi, arabuluculuğun kurumsallaşması ihtiyacını doğurmuş, bu ihtiyacın ürünü olarak BM Arabuluculuk Destek Birimi’nce hazırlanan Birleşmiş Milletler Etkin Arabuluculuk Rehberi 2012 yılında yayımlanmıştır. Bu çalışmada Rehber’in, barışçıl çözüm yükümlülüğünü somutlaştıran bir esnek hukuk (soft law) aracı olarak mahiyeti ve ihtiva ettiği ilkelerin uygulanabilirliği irdelenmektedir. Çalışmada önce BM Şartı, Dostane İlişkiler Bildirisi ve Manila Bildirisi çerçevesinde yükümlülüğün muhtevası ortaya konulmakta, ardından esnek hukuk teorisi ışığında Rehber’in hukuki statüsü değerlendirilmekte, nihayet tarafların rızası, tarafsızlık, kapsayıcılık ve ulusal sahiplenme ilkelerinin normatif yansımaları analiz edilmektedir. Sonuçta Rehber’in barışçıl çözüm yükümlülüğünü kurumsal düzlemde içkin hale getiren ve arabuluculuğu profesyonelleştiren bir belge olduğu tespit edilmekte, ilkeler arası hiyerarşik belirsizliklerin giderilmesine yönelik öneriler sunulmaktadır.